(دکتر حسین شیرزاد ، تحلیل گر و دکترای توسعه کشاورزی)

قراردادهای جهانی قیمت کود در نیمه اول سال جاری ۱۵ تا ۲۰ درصد رشد داشته‌اند؛ چراکه تنگه هرمز که ۳۰ درصد تجارت جهانی کود، حدود ۲۰ درصد گاز طبیعی مایع (LNG) به‌عنوان ماده اولیه کلیدی تولید کود، و ۲۷ درصد نفت مبادله‌شده جهان از آن عبور می‌کند، به گلوگاه اصلی تبدیل شده است. علاوه بر این، حملات به پالایشگاه الاحمدی کویت، تأسیسات آرامکو، شهر صنعتی رأس لفان در قطر (LNG) و جزیره خارک ایران (نفت)، این خفگی را تشدید کرده و قطب‌های بزرگ تولید نیتروژن و فسفات را دچار اختلال نموده است.

گاز طبیعی منبع اصلی انرژی و ماده اولیه تولید آمونیاک و پایه تمام کودهای نیتروژنه محسوب می‌شود. قطر به‌عنوان بازیگر کلیدی تولید LNG در خلیج فارس و سومین صادرکننده بزرگ گاز طبیعی جهان (پس از آمریکا و استرالیا) حدود ۱۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی را تأمین می‌کند. به‌ویژه در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، کشورهای خلیج فارس بزرگترین صادرکننده منطقه‌ای اوره و آمونیاک (هر دو مبتنی بر نیتروژن) و دومین صادرکننده منطقه‌ای کودهای فسفاته مانند DAP و MAP بوده‌اند.

منطقه خلیج فارس ۲۶ درصد از صادرات جهانی DAP و ۱۳ درصد از MAP را در اختیار دارد. در این بازه، حدود ۲۹ درصد از صادرات جهانی آمونیاک (پایه اصلی کودهای نیتروژنه و ترکیبی) از خلیج فارس انجام شده که عربستان سعودی بزرگترین صادرکننده منطقه‌ای آن بوده است. واردکنندگان اصلی در سال ۲۰۲۵ شامل هند، کره جنوبی، مراکش، ژاپن، آفریقای جنوبی و آمریکا هستند. از سوی دیگر، صادرات LNG از این منطقه برای تولید کود در کشورهای با منابع محدود گاز طبیعی مانند هند، پاکستان، بنگلادش و ترکیه حیاتی است.

به گزارش انجمن بین‌المللی کود (IFA)، کشورهای خلیج فارس به‌رهبری ایران، قطر و سپس عربستان در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ حدود ۳۶ درصد از صادرات جهانی اوره را به خود اختصاص داده‌اند. در سال ۲۰۲۵، واردکنندگان اصلی اوره شامل هند، برزیل، استرالیا، تایلند، آمریکا، ترکیه، اتیوپی و آفریقای جنوبی بوده‌اند. قیمت اوره گرانول خاورمیانه در هفته اول مارس ۱۹ درصد افزایش نشان می‌دهد.

گوگرد نیز که محصول جانبی پالایش نفت و گاز است، هم به‌عنوان ماده مغذی ثانویه برای گیاهان و هم نهاده‌ای کلیدی در تولید اسید سولفوریک (ضروری برای فرآوری کودهای فسفاته) اهمیت دارد. عربستان، بحرین، امارات، کویت و قطر از تأمین‌کنندگان اصلی گوگرد در بازارهای جهانی هستند و مجموعاً نزدیک به ۵۰ درصد از تجارت جهانی گوگرد را در دست دارند. اختلال در تأمین گوگرد، زنجیره ارزش کودهای فسفاته را مختل کرده و چالش‌های تولید MAP، DAP و TSP را در سطح جهانی تشدید می‌نماید.

اکنون در بیش از ۵۳ کشور جهان، امنیت غذایی در معرض ریسک‌های جدی قرار گرفته است. ادامه اختلالات و افزایش قیمت حامل‌های انرژی می‌تواند بیش از ۵۰ میلیون نفر را به سوی گرسنگی و قحطی سوق دهد. بنابراین لازم است دولت‌ها ضمن بازنگری در حجم ذخایر راهبردی، اعطای یارانه‌های بیشتر، تغییر الگوی کشت و ارائه راهکارهای جایگزین، با افزایش هزینه‌های آبیاری و حمل‌ونقل، کاهش عملکرد در بازده و افزایش بی‌سابقه قیمت مواد غذایی دست و پنجه نرم کنند.

حمله به پالایشگاه‌های تهران و لاوان و متعاقباً پاسخ ایران به ۱۱ پالایشگاه منطقه، پیامدهای ژرفی بر جای گذاشته است. نرخ حق‌بیمه جنگی کشتی‌ها از ۰.۲۵ درصد به ۱۰ درصد ارزش کشتی افزایش یافته و پوشش‌های بیمه‌ای هر پنج روز یکبار بازنگری می‌شوند که نشان‌دهنده وخامت فاجعه‌بار لجستیک تأمین است.

منبع:فودپرس