صنعت خوراک دام، طیور و آبزیان بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تحولات جهانی و منطقه‌ای قرار گرفته است. در حالی که بسیاری از کارخانه‌های خوراک دام کیفیت نهاده‌های دامی را هنگام ورود محموله‌ها به کارخانه ارزیابی می‌کنند، واقعیت این است که بخش مهمی از کیفیت مواد اولیه ماه‌ها پیش و در مزارع کشاورزی شکل می‌گیرد؛ زمانی که کشاورزان درباره میزان و نوع مصرف کود تصمیم‌گیری می‌کنند.

در سال جاری، اختلالات ناشی از تنش‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای در خاورمیانه، به‌ویژه تأثیرات آن بر زنجیره تأمین و تجارت جهانی کودهای شیمیایی، موجب افزایش قابل توجه قیمت کودهای نیتروژنه شده است. این شرایط حتی در مناطقی که از نظر فیزیکی با کمبود کود مواجه نیستند نیز چالش‌های اقتصادی جدی برای کشاورزان ایجاد کرده و بر الگوی مصرف کود تأثیر گذاشته است.

ارتباط مستقیم نیتروژن با ارزش غذایی غلات

نیتروژن یکی از مهم‌ترین عناصر مؤثر در تشکیل پروتئین خام در غلات است. کاهش مصرف، تأخیر در مصرف یا حذف بخشی از کودهای نیتروژنه می‌تواند باعث تولید محصولاتی شود که از نظر ظاهری مشابه سال‌های گذشته هستند، اما ترکیب غذایی و ارزش تغذیه‌ای متفاوتی دارند.

گندم؛ حساس‌ترین غله به کاهش نیتروژن

گندم از جمله محصولاتی است که به شدت به مدیریت نیتروژن وابسته است. در شرایط محدودیت مصرف کود، ممکن است عملکرد مزرعه همچنان در سطح قابل قبولی باقی بماند، اما درصد پروتئین خام دانه کاهش محسوسی پیدا کند. در چنین شرایطی استفاده از جداول تغذیه‌ای قدیمی می‌تواند منجر به برآورد بیش از حد ارزش پروتئینی گندم و در نهایت ایجاد کمبود پروتئین در جیره‌های غذایی شود.

جو؛ افزایش نوسانات کیفی در بازار خوراک دام

افزایش هزینه کود می‌تواند کشاورزان را به سمت مدیریت هدفمند مصرف نیتروژن براساس بازار مصرف محصول سوق دهد. به همین دلیل، جو تولید شده برای مصارف مختلف ممکن است از نظر ترکیب پروتئینی تفاوت‌های قابل توجهی داشته باشد. این مسئله باعث افزایش نوسان کیفیت جوهای ورودی به صنعت خوراک دام خواهد شد.

ذرت؛ تغییر توازن میان پروتئین و نشاسته

هرچند ذرت عمدتاً به عنوان یک منبع انرژی شناخته می‌شود، اما مدیریت نیتروژن همچنان نقش مهمی در کیفیت آن دارد. کاهش مصرف نیتروژن می‌تواند موجب افت سطح پروتئین خام دانه شود، در حالی که میزان نشاسته در محصول نسبتاً افزایش می‌یابد. این پدیده که با عنوان «رقیق شدن پروتئین» شناخته می‌شود، به‌ویژه در مزارع پربازده و تحت محدودیت نیتروژن بیشتر مشاهده می‌شود.

سورگوم؛ تأثیر همزمان نیتروژن و تنش خشکی

در مناطق خشک و نیمه‌خشک، کیفیت سورگوم علاوه بر مدیریت کود، به شرایط آبی نیز وابسته است. حتی در صورت مصرف کود کافی، خشکسالی می‌تواند جذب نیتروژن توسط گیاه را محدود کرده و بر ترکیب غذایی محصول تأثیر منفی بگذارد.

هشدار فائو درباره پیامدهای کاهش دسترسی به کود

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) هشدار داده است که اختلال در دسترسی به کودهای شیمیایی می‌تواند طی بازه زمانی ۶ تا ۹ ماهه بر تولید محصولات کشاورزی اثرگذار باشد. بر این اساس، پیامدهای محدودیت کود در سال ۲۰۲۶ احتمالاً ابتدا به شکل کاهش عملکرد مزارع، سپس افزایش نوسانات کیفی و در نهایت تغییرپذیری بیشتر ترکیب مواد مغذی غلات در بازار ظاهر خواهد شد.

راهکارهای پیشنهادی برای تولیدکنندگان خوراک دام