دوره انتقال ( 3 هفته قبل تا 3 هفته پس از زایش) یکی از مهم ترین مراحل در چرخه تولیدی گاوهای شیری است. ما هر روز اطلاعات بیشتری در مورد مکانیسم های فیزیولوژیک مربوط به این دوره به دست می آوریم اما چالش اصلی همچنان پابرجاست;  استرس های متابولیکی و ایمنی، توانایی گاو در بازگشت سریع به شرایط قبل از زایش را محدود می نمایند. به طور کلی گاوهای شیری پرتولید در گذار از دوره انتقال با 3 چالش اساسی مواجه هستند که هر سه آنها کاملاً با هم مرتبطند.

چالش های  گاو در دوره انتقال

کاهش اشتها و متعاقباً تعادل منفی انرژی، مقاومت انسولینی ، تنش اکسیداتیو چالش‌های دوره انتقال هستند که اغلب مشکلات در سلامتی و بهره‌وری مطلوب گاوها ، عمدتاً ریشه در عدم توجه به این چالش ها در زمان مناسب دارد. با شروع تولید شیر در گاوهای پرتولید، نیازهای انرژی در گاو به یک باره افزایش می یابد ولی به دلایل مختلف فیزیولوژیک، اشتهای گاو برای تامین این انرژی مورد نیاز افزوده شده نه تنها افزایش پیدا نمیکند بلکه در هفته های اول دوره شیردهی کاهش نیز می‌یابد.

سازگاری گاو با تغییرات فیزیولوژیکی دوره انتقال

 از آنجایی که گاوهای شیری امروز برای تولید زیاد شیر اصلاح شده اند، لذا گاو برای تامین انرژی مورد نیاز خود مجبور به استفاده از ذخایر چربی بدن خود شده و اصطلاحاً در تعادل منفی انرژی (NEB ) قرار می گیرند . به این پدیده فیزیولوژیک لیپولیز می گویند. بر عکس از اواسط شیردهی به بعد با کاهش تدریجی شیر و افزایش اشتها ، گاو در شرایط تعادل مثبت انرژی قرار می گیرد بدین معنی که مصرف و دریافت انرژی از طریق خوراک ، بیشتر از مجموع نیازهای روزانه گاو می باشد. انرژی مازاد بر نیاز در این دوره به میزان زیادی به شکل چربی در بافت چربی و کبد ذخیره می¬شود که به این فرآیند لیپوژنز می گویند. در شرایط نرمال و در گاو سالم فرآیند های لیپولیز و لیپوژنز با سرعت مشابه انجام می شود. اما در اوایل شیردهی لیپولیز نسبت به لیپوژنز با سرعت بیشتری انجام می گردد. با پیشرفت دوره شیردهی لیپولیز به تدریج کاهش می یابد و لیپوژنز شروع به ذخیره مجدد ذخایر چربی در بافت چربی می نماید.

ترشح انسولین در گاو دوره انتقال

ثابت شده است مجموعه ای از هورمون ها به خصوص هورمون انسولین نقش بسزایی در کنترل فیزیولوژیک فرایندهای دوره انتقال دارند. کاهش در ترشح انسولین و افزایش مقاومت سلول ها به آن، یکی از راهکارهای سازگاری گاو در دوره انتقال است. اگر این مقاومت در حد متوسط و در زمان کوتاه رخ دهد، گاو به سلامت از این دوره عبور می کند اما به درازا کشیدن دوره مقاومت به انسولین، عبور از دوره پرالتهاب زایمان و تعادل انرژی را با مشکل روبرو می سازد.

مقاومت انسولینی در گاو دوره انتقال

مقاومت به انسولین در شرایطی ایجاد می شود که سلول های بدن پاسخ کافی به انسولین نمی‌دهند و جذب گلوکز دچار اختلال می شود . اغلب پژوهش ها مقاومت به انسولین را در پایان آبستنی و اوایل شیردهی در گاوها تایید نموده اند. این سازگاری در دوره انتقال به منظور اختصاص گلوکز بیشتر به رحم آبستن و غده پستان انجام می شود ولی تداوم بیش از حد آن موجب شیوع بیماری‌های متابولیکی از قبیل کتوز، جابه جایی شیردان، و مشکلات تولید مثلی به دلیل افزایش غلظت اجسام کتونی و اسیدهای چرب غیر استریفیه (NEFA)  در خون می شود . با وجودی که مشکل مقاومت به انسولین بیشتر از مسیرهای هورمونی کنترل می شود ولی مداخلات تغذیه ای نیز یکی از راه حل های موثر و تایید شده برای آن است.

اثر تغذیه پودر چربی در افزایش غلظت انسولین گاوها دردوره انتقال

در تحقیقات زیادی اثر تغدیه پودر چربی و یا به طور اختصاصی اسیدهای چرب با هدف کاهش مشکلات گاوها در دوره انتقال مورد بررسی قرار گرفته است . در یک تحقیق چاپ شده در مجله Dairy Science در سال 2023 ، محققان اثر استفاده از اسیدهای چرب پالمیتیک و استئاریک را در گاوهای ابتدای دوره شیردهی بررسی کردند. تحقیق روی 8 راس گاو هلشتاین با میانگین 3 شکم زایش و تولید شیر 39 کیلوگرم به مدت 24 روز انجام گردید .گاوها در 4 تیمار مختلف به میزان 1.5 درصد ماده خشک جیره از پودر چربی حاوی 1- 100 درصد اسیدپالمیتیک ،2- 100 درصد اسید استئاریک 3- 66 درصد اسید پالمیتیک و 34 درصد اسید استئاریک و4 – 34 درصد اسید پالمیتیک و 66 درصد اسید استئاریک استفاده می کردند. نتایج این آزمایش نشان داد که گاوهایی که از مکمل حاوی 66 درصد اسید استئاریک و 34 درصد پالمیتیک استفاده کرده بودند،  بالاترین غلظت انسولین و پایین ترین غلظت اسیدهای چرب غیر استریفیه (NEFA) خون را داشتند.  

 پایین بودن غلظت اسیدهای چرب غیر استریفیه و افزایش غلظت انسولین در خون دلیل کاهش بسیج چربی از ذخایر بدن گاو و کاهش تعادل انرژی  منفی می باشد . طبق نتایج این تحقیق گاوهای دریافت کننده پودر چربی ترکیبی  ، حاوی اسیدهای پالمیتیک و استئاریک ، نسبت به گاوهای دریافت کننده منابع اختصاصی و یا گاوهایی که پودر چربی دریافت نمی کنند ، با سرعت بالاتری به تعادل مثبت انرژی باز می گردند .

نتیجه

مروری بر تحقیقات انجام شده روی تاثیر افزودن پودر چربی به جیره گاوهای دوره انتقال نشان می دهد که:

1- اسیدهای چرب فراتر از یک منبع انرژی در بدن فعالیت می کنند و از طریق تاثیر بر فرایندهای بین سلولی و بیان ژن ، مکانیسم های فیزیولوژی را در بدن گاو تحت تاثیر قرار می دهند .

2- بر خلاف تصورات قبلی ، افزایش حجم کربوهیدرات های سریع التخمیر در جیره مشکلات بالقوه مربوط به کاهش دریافت انرژی را در گاوهای تازه زا بهبود نمی بخشد.

3- جایگزینی بخشی از انرژی نشاسته جیره گاوهای انتظار زایش با انرژی پودرچربی حاوی اسیدهای چرب اشباع به ویژه با درصد بالاتر اسید استئاریک، نتایج متابولیکی بهتری را در گاوهای تازه زا ایجاد می نماید.

4- اسید استئاریک نسبت به سایر اسیدهای چرب، گزینه مناسب تری برای گاوهای دوره انتقال است به این دلیل که در کبد کمتر ذخیره می شود ، کمتر به شیر وارد می شود و بیشتر به صرف تامین انرژی گاو می رسد .

منابع

Afarani et. al. (2023). Altering palmitic acid and stearic acid ratios in the diet of early-lactation Holsteins under heat stress: feed intake, digestibility, feeding behavior, milk yield and composition, and plasma metabolites.Journal of Dairy Science .Volume 106, Issue 9, Pages 6171-6184.

Gnetegha,A.(2021). Oxidatve stress in dairy cow:Insights into the mechanistic mode of actions and mitigation strategoes.National library of medicine.PMID:34943022

De Souza. J. (2019). Effects of timing of palmitic acid supplementation on production responses of earlylactation dairy cows. Journal of .Dairy Science.Volume 102, Issue 1, Pages 260-27

Piantoni, T. (2015). Saturated fat supplementation interacts with dietary forage-neutral detergent fiber content during the immediate postpartum and carryover periods in Holstein cows: Production responses and digestibility of nutrients. Journal of  Dairy Science.Volume. 98 : Page:3309–3322