وقتی منابع خوراکی محدود هستند رقابت بین دام ها برای دستیابی به این منابع بیشتر می شود. گاوهای شیری به عنوان حیوانات اجتماعی انگیزه بالایی برای تغذیه همزمان با سایر اعضای گروه خود را دارند و اگر فضای کافی برای تغذیه همه اعضای گروه به طور همزمان فراهم نباشد، ممکن است برای دریافت خوراک، رقابت ایجاد شود و این رقابت سلامت و آسایش گاوها را به خطر بیاندازد.

رقابت سر آخور 

رفتار رقابتی در گاوها به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم بروز می کند. رقابت غیر مستقیم از طریق تغییر رفتار دام در خوراک خوردن، کاهش در زمان خوراک خوردن در مواقع شلوغ یا افزایش سرعت مصرف خوراک و رقابت مستقیم از طریق پرخاشگری و بروز رفتارهای تهاجمی بین گاوها خود را نشان می دهد. به عنوان مثال، یک گاو، گاو دیگری را از سر آخور عقب می راند و جایگزین آن می شود.

تغییر رفتارهای طبیعی به دلیل رقابت بین گاوها، چه به صورت مستقیم باشد و چه غیر مستقیم، ممکن است پیامدهای منفی گسترده ای برای سلامت فیزیولوژیکی آنها مانند بی ثباتی در محیط شکمبه ، اختلال در سلامت روانی ، کاهش انگیزه برای ایستادن و خوراک خوردن در کنار گاوهای غالب داشته باشد. موقعیت اجتماعی گاو در درون گله، تأثیر زیادی بر موفقیت گاوهای شیری در تعاملات رقابتی دارد. همه اعضای گروه در سلسله مراتب اجتماعی از رتبه یکسانی برخوردار نیستند و وقتی که رفتار یک گاو مانع از رفتار دیگری می گردد، گاو غالب و مغلوب تعریف می شوند، در تحقیقی که توسط Rioja-Lang و همکارانش انجام گرفت، اهمیت جلوگیری از فشار تحمیل شده توسط گاوهای غالب سر آخور  بررسی گردید.

 نتایج این تحقیق نیز نشان داد که گاوهای مغلوب ترجیح می دهند که به دور از گاوهای غالب خوراک بخورند حتی اگر کیفیت خوراکشان را قربانی کنند. در تحقیق دیگری پس از این تحقیق، همین موضوع در فاصله های مختلف گاو مغلوب از گاو غالب بررسی شد و مشاهده گردید که اگر این فاصله کمتر از 0/3 یا 0/45 متر باشد، گاو مغلوب تغذیه به تنهایی را انتخاب می کند ولی در فواصل 0/6 یا 0/75 متر گاو مغلوب حاضر است در کنار گاو غالب خوراک بخورد.

 هنگامی که رقابت سرآخور افزایش می یابد، گاوها زمان خوراک خوردن را کاهش و سرعت آن را افزایش می دهند و وعده های غذایی کمتر ولی بزرگتر و با فاصله طولانی تر مصرف می کنند. همچنین رقابت سر آخور ممکن است با کاهش فعالیت نشخوار نیز همراه باشد.

 راهکارهای مدیریتی برای کاهش رقابت سر آخور 

تعدیل میزان و طول زمان مصرف خوراک به گاوها اجازه می دهد، DMI مورد نیاز روزانه خود را حفظ کنند. پرورش دهندگان همچنین می توانند با تغییر زمان خوراک ریزی در ساعاتی از روز که تعداد گاو کمتری سرآخور حضور دارند، مصرف ماده خشک آنها را حفظ کنند چون گاوهای مغلوب در زمان اوج خوراک خوردن گله از خوردن امتناع می کنند و آن را به زمانی موکول می کنند که رقابت کمتری سر آخور وجود دارد.

Crossly و همکاران اخیراً تنوع بیشتری را در زمان خوراک خوردن، سرعت خوراک خوردن، الگوی وعده های غذایی و تولید شیر بین گاوهایی که سطح بالایی از رقابت را داشتند، مشاهده کردند به این صورت که با افزایش رقابت سرآخور، همه گاوها به یک اندازه قادر به جبران کاهش مصرف خوراک نیستند. تفاوت در زمان دسترسی به خوراک در بین گاوها در طول روز، باعث می شود که به دلیل جداسازی اجزای خوراک توسط برخی از گاوها، جیره های متفاوتی توسط گاوهای یک گروه مصرف گردد.

 گاوهای مغلوب به طور معمول مجبور می شوند در خارج از زمان اوج مصرف سر آخور بروند و به احتمال زیاد جیره هایی دریافت می کنند که قبلاً جداسازی شده اند و گاوهای غالب هم که در زمان اوج تغذیه به خوراک دسترسی دارند ممکن است مقدار مصرف کربوهیدراتهای سریع التخمیر از جیره خود را افزایش دهند و بنابراین در معرض خطر ابتلا به اختلالات متابولیکی مانند SARA قرار بگیرند. رقابت ناشی از افزایش تراکم سر آخور خوراک می تواند منجر به افزایش طول مدت ایستادن های بی هدف شود زیرا گاوها باید منتظر  بمانند تا به بخشی از آخور اشغال شده دسترسی پیدا کنند . این ایستادن های طولانی می تواند تأثیرات جبران ناپذیری بر سلامت گاوها داشته باشد.

 Huzzey و همکارانش گاوهای خشک تغذیه شده با دو نرخ تراکم مختلف را با هم مقایسه کردند و دریافتند که غلظت اسیدهای چرب غیر استریفیه شده پلاسما (NEFA) و کورتیزول مدفوع در گاوهایی که به طور مکرر از سرآخور پس زده می شوند ، بسیار بالاتر است.

ارتباط رقابت سرآخور و مقاومت انسولینی 

  گاوهای با موفقیت کمتر در سر آخور، نسبت به گاوهای با موفقیت بالاتر، در پیک بالاتری به انسولین پاسخ  می دهند که باعث کاهش پاسخ بافت های آنها به انسولین و بروز رخدادی شبیه مقاومت انسولینی می شود. در یک مطالعه مشابه، گاوهای شکم اول متابولیتهای مدفوع بالاتری هنگام افزایش تراکم استال داشتند، در حالی که هیچ تفاوتی در گاوهای چند شکم زایش دیده نشد. این نشان می دهد که دام های جوان تر در کنترل و سازگاری با رقابت بیشتر مشکل دارند.

در مطالعه انجام شده توسط Hetti Arachchige و همکارانش با افزایش فضای آخور، ضربان قلب کاهش یافت که نشان دهنده کاهش تنش است. در این تحقیق ضربان قلب گاوهای مغلوب صرف نظر از میزان فاصله با گاوهای غالب، بالا باقی ماند که نشان می دهد آنها در هر صورت، هنگام خوراک خوردن در کنار گاوهای غالب، تنش را تجربه می کنند. این تنش می تواند انگیزه گاو مغلوب برای دسترسی به خوراک را تحت تأثیر قرار دهد. تنش رقابتی ممکن است بر عملکرد تولید مثل نیز تأثیر بگذارد. Caraviello و همکاران ثابت کردند که با افزایش فضای خوراک خوردن برای هر گاو از ۳۰ به ۶۰ سانتی متر، احتمال آبستنی در روز ۱۵۰ شیردهی (DIM) به صورت خطی افزایش می یابد.

به طور مشابه Schefer و همکاران در بررسی داده های مربوط به ۱۰۸ گله دریافتند که فضای آخور بیشتر در گروه آماده تلقیح، با بهبود نرخ گیرایی و تعداد آبستنی به ازای هر تلقیح مرتبط است.

فضای آخور

کاهش رقابت سر آخور و اختصاص فضای کافی از آخور برای هر گاو به طوری که همه گاوها همزمان به خوراک دسترسی داشته باشند ،دسترسی به خوراک را به ویژه در گاوهای مغلوب بهبود می دهد.

Devries و همکاران دریافتند که در یک سیستم فری استال، دو برابر شدن فضای خطی آخور از 0/5 به ۱ متر برای هر گاو، منجر به ۶۰ درصد فاصله بیشتر بین گاوها در موقع خوراک خوردن و ۵۷ درصد کاهش رفتارهای تهاجمی سر آخور می شود. این تغییرات به گاوها اجازه می دهند زمان خوراک خوردن خود را به ویژه در زمان اوج مصرف، یعنی بلافاصله پس از ریختن خوراک تازه، افزایش دهند.

با افزایش فضای آخور، گاوها زمان بیشتری را برای خوراک خوردن و زمان کمتری را به فعالیت های تهاجمی اختصاص می دهند. این تغییرات رفتاری به نوبه خود به بروز الگوهای مصرف خوراک سازگارتر در درون و بین دامها کمک می کند و الگوهای رفتار تغذیه ای سالم را ارتقا می بخشد. جای تعجب نیست که Sova و همکارانش در یک مطالعه دوره ای روی گله های با سیستم شیردوشی پارالل و جایگاه فری استال دریافتند که به ازای هر ۱۰ سانتی متر افزایش در فضای آخور برای هر گاو، 0/6 درصد افزایش در میانگین چربی شیر و ۱۳ درصد کاهش در تعداد سلول های بدنی گاوها خواهیم داشت. این تغییرات در ترکیب شیر از طریق نقش فضای آخور روی بروز رفتارهای طبیعی گاو اعمال می شود.

فضای آخور و تخمیر پایدار در شکمبه

 با اختصاص فضای بیشتر آخور، گاوها ممکن است خوراک خود را با شیوه مناسب تری از لحاظ بروز تخمیر پایدار در شکمبه مصرف کنند و در نتیجه این تخمیر بهتر، چربی شیر افزایش یابد. به علاوه گاوها در مواقعی که تراکم پایین تر است، تنش کمتری دارند و همچنین مجبور نیستند بلافاصله بعد از دوشش برای پیدا کردن استال خالی ، سریع دراز بکشند و بنابراین خطر ابتلا به ورم پستان  در آنها کاهش می یابد.

 Woolpert و همکارانش اخیراً نشان دادند که در گله های با غلظت اسید چرب دنووی بیشتر در شیر در مقایسه با آنهایی که غلظت اسید چرب دنووی کمتری دارند، هر گاو فضای آخور بیشتری در اختیار دارد و احتمال این که این گله ها فضای آخور بالای ۴۶ سانتی متر برای هر گاو داشته باشند، ۱۰ برابر بیشتر است.

در تحقیقات زیادی که عمدتاً روی گاوهای اواخر شیردهی متمرکز شده بودند، محققان نتوانستند هیچ تأثیری از نرخ تراکم در سر آخور و یا داخل استال را روی DMI یا تولید شیر مشاهده کنند به نظر می رسد که گاوهای بالغ در هر صورت ، قادر به تعدیل سطح مصرف خوراک مورد نیاز خود برای حفظ تولید شیرشان هستند. آنها این سازگاری را با تغییر الگوی رفتار خوراک خوردن ایجاد می کنند ولی برخی شواهد مبنی بر ارتباط فضای آخور کمتر با تولید کمتر، موجود می باشند به عنوان مثال Deming و همکاران مشاهده کردند که دسترسی کمتر به فضای آخور در گله های با سیستم شیردوشی خودکار با تولید شیر کمتر در ارتباط است.

نرخ تراکم سر آخور و بروز کتوز

 Gold hawk و همکاران در تحقیقی نشان دادند که گاوهای مبتلا به کتوز تحت بالینی در طول یک هفته قبل از زایش کمتر به سر آخور رفته اند و Huzzy همکاران نیز نشان دادند که گاوهای مبتلا به متریت در یک هفته پس از زایش تعاملات رقابتی کمتری با سایر گاوها، هنگام اوج مصرف خوراک در سر آخور بروز دادند و در نتیجه DMI کمتری داشتند.

در تحقیقات اخیر Kaufman و همکاران ثابت گردید که افزایش نرخ تراکم به میزان ۵ درصد در طول هفته قبل از زایش خطر بروز کتوز را به میزان ۱۰ درصد افزایش می دهد. در مجموع این مشاهدات، پیشنهاد می دهند که عواملی که ممکن است باعث کاهش تمایل رفتن گاوها به سر آخور شوند و همچنین عواملی که باعث ایجاد رقابت در سر آخور می گردند به ویژه در زمان اوج مصرف خوراک و ریختن خوراک تازه باعث ایجاد مشکلات سلامتی از قبیل کتوز تحت بالینی و متریت در دوره پس از زایش در گاوها می گردند.

نتیجه 

بر اساس مقالات موجود، به پرورش دهندگان توصیه می شود فضای مورد نیاز برای خوراک خوردن همزمان همه گاوها را فراهم کنند. با توجه به سایز گاوهای امروزه، فضای مورد نیاز بیش از مقدار توصیه شده 61 سانتی متر می باشد. در ضمن توصیه می شود که فراهم کردن فضای بیشتر باید بر اساس سود اقتصادی حاصل از این کار انجام گردد. برای مثال در گاوهای دوره انتقال که هدف از خوراک دهی به حداکثر رساندن DMI و سپری کردن یک دوره انتقال بی درد سر و بدون بیماری است ، تأمین فضای کافی آخور ۷۶ سانتی متر بسیار حیاتی می باشد. در تئوری فضای ۶۱ سانتی متر به ازای هر گاو تعبیه می شود ولی در عمل به دلیل این که در گله های تجاری ۳ یا بیش از ۳ ردیف استال برای هر راهروی خوراک دهی در نظر گرفته می شود، این فضای ۶۱ سانتی متری هنگام استفاده و در عمل به ۴۰ تا ۴۵ سانتی متر برای هر گاو تنزل خواهد یافت (با فرض تراکم ۱۰۰٪).

Trevor.J.et.al.(2018).Feeding behavior, feed, space, and bunk design and management for adult dairy Cattle.