از قوه به فعل در آوردن صفات برجسته ذاتی و ارزش های اقتصادی دام ، در حرفه پرورش گاو شیری ، چالش بزرگی است .مدیریت پرورش گاو شیری دارای ابعاد وسیع و چند جانبه ای است. سطح درآمد یک واحد گاوداری بستگی به میزان تولید و هزینه های آن دارد که از این میان هزینه خوراک با حدود 65-60 درصد ، بیشترین سهم از هزینه ها را به خود اختصاص می دهد. بنابراین هر چقدر گاوها با ظرفیت­ تولید بیشتر نگهداری شوند ، زمینه­ بروز توانایی­ های ژنتیکی آنها  مساعدتر می گردد ، هزینه های خوراک آنها کاهش می یابد و این حرفه از سود آوری بیشتری برخوردار خواهد بود.

پودر چربی و بر طرف کردن چالش های مصرف کنسانتره زیاد

در ابتدای دوره شیردهی، گاوهای دوشای پر تولید نمی توانند به میزان کافی خوراک مصرف نمایند و در نتیجه انرژی مورد نیاز بدن آن­ها تامین نخواهد شد. اگر گاوهای پرتولید میزان کنسانتره زیادی را برای تامین حجم زیاد انرژی مورد نیاز خود مصرف کنند ، انقباضات ماهیچه های شکمبه آنها کاهش می یابند که عواقب نامطلوبی (به ویژه در اوایل دوران شیردهی و دوران زایمان ) از قبیل بروز اختلالات متابولیکی (اسیدوز و…) ، کاهش مقدار خوراک مصرفی و تولید شیر و اختلال در سلامت دام را به دنبال دارد.

 اکوسیستم شکمبه  فازهای مختلفی دارد که یک فاز آن برای حضور ذرات بزرگ علوفه است .این فاز نقش بسیار مهمی را در حفظ تخمیر مناسب در شکمبه به عهده دارد و لقمه را جهت نشخوار آماده می کند که باعث ریز شدن اندازه ذرات علوفه و کوچک شدن ذرات دانه هایی می شود که در بین قطعات علوفه وجود دارند. درصورت مصرف کنسانتره حاوی غلات زیاد این اکوسیستم به هم می خورد و  علاوه بر بروز اسیدوز که توضیحات آن ارائه گردید،  باعث قطع نشخوار ،کاهش مصرف ماده ی خشک و بروز یک سری از اختلالات متابولیکی و گوارشی دیگر در دام می گردد.

علاوه بر این ، جیره های حاوی غلات زیاد و فیبر پایین به دلیل تخمیر سریع غلات و تولید اسید لاکتیک زیاد باعث از بین رفتن برخی میکروارگانیسم های شکمبه و بر هم خوردن توازن اکولوژیکی شکمبه می شوند. همچنین اسیدتیه بالا در شکمبه موجب بروز عارضه اسیدوز و به دنبال آن لنگش در دام های پرتولید می گردند

پودر چربی‌  و تامین انرژی در گاوهای شیری

تغذیه  با منابع حاوی چربی، میزان انرژی موجود در جیره را برای گاوهای شیرده افزایش می­ دهد. چربی­ ها حدود دو و نیم برابر کربوهیدرات­ها و منابع پروتئینی انرژی دارند. علاوه بر این چربی ها دارای مقادیر قابل توجهی اسید لینولئیک ، اسید لینولنیک و ویتامین های محلول در چربی می باشند که از نظر تغذیه ای بسیار حائز اهمیت هستند .

پودر چربی و کاهش بالانس منفی انرژی 

تامین بخشی از انرژی گاوهای پرتولید از طریق پودر چربی میزان  اتلاف انرژی  به صورت گاز متان که مربوط به تخمیر شدید غلات است را کاهش می دهد. این گاز از طریق جذب از دیواره شکمبه ، دفع از راه دستگاه تنفس و آروغ زدن دفع می شود که این فرایند علاوه بر اتلاف انرژی و تبدیل آن به گاز ، منجر به کارکرد اضافی در عملکرد هضم و دستگاه تنفس دام برای دفع گاز می شود  .  افزودن پودر چربی به جیره دام ، ضمن اینکه به کاهش تولید گاز متان و بهبود بازده انرژی منجر  می شود ، باعث کاهش مجموع اسیدهای چرب فرار تولید شده ، کاهش اسیدیته شکمبه و کاهش بروز اختلالات متابولیکی می شود.

توازن منفی انرژی در اوایل شیردهی همراه با بروز اختلالات متابولیکی  مانند کبد چرب ، کتوز و اسیدوز شکمبه ای می باشد . این موضوع ضرورت حضور چربیها در جیره برای خوراکی با حجم کمتر و انرژی بیشتر را نمایان می کند. در تحقیقات ، درصد چربی شیر ، تولید چربی شیر روزانه و تولید شیر در گاو های تغذیه شده با جیره حاوی چربی و کربوهیدرات در مقایسه با گاوهایی که فقط با جیره حاوی کربوهیدرات تغذیه شدند، بالاتر بوده است.

علائم کمبود انرژی در گاوها به صورت افت زیاد وزن و تولید شیر همراه با کاهش تداوم شیردهی ،کاهش چربی شیر، از بین رفتن قوام مدفوع، عدم فحلی و پایین آمدن نرخ آبستنی بروز می کند .در هوای گرم تغدیه پودر چربی به کاهش تنش گرمایی در گاوهای شیری کمک می کنند چون آنها در طی فرایند هضم و جذب در مقایسه با کربوهیدرات ها و پروتئین ها حرارت کمتری تولید می کنند . وقتی سطح چربی های جیره (براساس وزن خشک ) حدود ۵ درصد باشد تولید شیر به حداکثر می رسد.

گاوهای مسن نسبت به تلیسه ها عکس العمل بهتری به اضافه کردن پودر چربی در جیره از خود نشان می دهند . روزانه 200-100 گرم پودر چربی  را می توان در جیره  گاوهای دوره انتقال  و بیش از 450 گرم در جیره گاوهای اوایل شیردهی استفاده نمود.

پودر چربی و بیان ژن

برخی تحقیقات نشان داده اند که هر اسیدچرب تولید شده در شکمبه به عنوان مولکول سیگنال دهنده بروز ژنها عمل می کند به این معنی که وجود برخی از اسیدهای چرب در جیره، بروز برخی ژنها را در میکروارگانیسم های شکمبه و بعد از جذب در بدن گاو بیشتر می نماید و می تواند بر کارایی و سلامت میکروارگانیسم ها و میزبانشان موثر باشد.

  پودر چربی و پاسخ های بدن دام

منابع چربی های مورد استفاده در خوراک گاو دارای انواع مختلفی است که بر اساس پاسخ دام به آنها به صورت زیر طبقه بندی می شوند:

۱. پودر چربی خنثی در شکمبه:  به مقدار کم در جیره ی نشخوارکنندگان مورد استفاده قرار می گیرند و اثرات بسیار کمی بر قابلیت هضم مواد خوراکی دارند. این چربی ها در شکمبه شامل اسیدهای چرب اشباع و چربی های هیدروژنه هستند.

2. پودر چربی  فعال در شکمبه: این چربی ها به شدت باعث تغییر در تخمیر میکروبی شکمبه شده و قابلیت هضم مواد خوراکی را با درجات متفاوت کاهش می دهند. این چربی ها شامل چربی هایی با منشأ حیوانی (نظیر پیه) ، روغن گیاهی (نظیر روغن کلزا)، دانه های روغنی (نظیر دانه سویا) و چربی بدست آمده از باقی مانده مواد خوراکی گیاهی حاصل از فرآوری می باشند.

۳. پودر چربی های محافظت شده: این نوع چربی در مقابل بیوهیدروژناسیون میکروارگانیسم های شکمبه ای  مقاوم می شوند و موجب تغییر الگوی اسیدهای چرب بافت های بدن دام و شیر می شوند.  یکی از روش های مقاوم کردن چربی ها در مقابل بیوهیدروژناسیون شکمبه، استفاده از نمک های کلسیمی اسیدهای چرب و چربی اسیدی می باشد.  در یک تحقیق که از چربی های محافظت شده برای گاو شیری  استفاده کرده بودند و حدود ۱۵ درصد از انرژی متابولیسمی آنها از چربی های بلند زنجیره تأمین شده بود ،  بالاترین بازده استفاده از انرژی برای تولید شیر گزارش شده است .

دلایل محدودیت مصرف پودر چربی در جیره

محدودیت اصلی مصرف پودر چربی در نشخوارکنندگان وجود باکتری ها است که چربی با ایجاد یک لایه فیلم به دور باکتری های سلولایتیک ارتباط آنها را با شیرابه شکمبه قطع نموده و هضم فیبر را پایین آورده و باعث فلجی شکمبه می شود و در نتیجه اسیدوز متابولیکی و کاهش هضم به وجود می آید.

  این موضوع به این دلیل است که میکرو ارگانیسمهای شکمبه به دلیل سرعت ترن آور نسبتا بالا در شکمبه بسیار جوان هستند و توانایی کاتابولیسم چربی ها را ندارند و تعداد کمی از آنها توانایی هیدرولیز  چربی را دارند. در واقع فرایند هیدرولیز در شکمبه به دلیل اکو سیستم خاص  آن، بیشتر برای هضم فیبر طراحی شده است ضمن اینکه همان مقدار کم هیدرولیز هم، راندمان شیردان را ندارد. عمل هیدرولیز در شکمبه به غیر از افزایش سطح چربی جیره با کاهش pH نیز مختل می شود.

 

 ملاحظات مهم هنگام استفاده از پودر چربی در جیره گاوهای دوشا

برای استفاده از  پودر چربی در جیره گاوهای دوشا، بایستی دوره عادت پذیری حیوان را مد نظر قرار داد.

هنگامی ­که پودر چربی به جیره اضافه می­ شود، باید درصد کلسیم و منیزیم در کل جیره افزایش یابد (کلسیم 0/9 تا ۱ درصد و منیزیم 0/3 درصد، بر اساس ماده خشک). برخی تحقیقات پیشنهاد کرده اند که با افزایش میزان چربی در جیره  نیاز به کلسیم به عنوان عامل صابونی کننده چربی افزایش می یابد. استفاده از پودر چربی غیراستاندارد یا محافظت نشده سبب افزایش صابونی شدن کلسیم و منیزیم در شکمبه و دفع آنها از طریق مدفوع می شود.

به ازای افزایش هر ۳ درصد چربی به جیره، باید ۱ درصد به میزان پروتئین  عبوری در شکمبه افزوده شود. به عبارت دیگر به ازای هر یک مگاکالری انرژی خالص شیردهی حاصل از چربی اضافه شده، ۷۲ گرم پروتئین غیر قابل تجزیه در شکمبه می ­بایستی منظور شود.

در جیره گاوهای دوشا ، مصرف چربی حاصل از منابع طبیعی (علوفه­ ها، دانه­ های حبوبات، دانه­ های روغنی و پیه)  نباید از ۵ درصد کل چربی جیره تجاوز نماید. افزایش کل چربی جیره  تا بیش از ۸ درصد می ­تواند هضم فیبر را کاهش داده و منجر به افت درصد چربی شیر گردد.

استفاده از مکمل نیاسین که ممکن است از دوره خشکی آغاز شده باشد، باید برای گاوهای پر شیر ادامه یابد. در این حالت مصرف غذا احتمالاً بیشتر و احتمال بروز کتوز کمتر خواهد بود.

تاثیر مصرف  پودر چربی بر تولید شیر

چربی شیر مهم ترین ترکیب انرژی زای شیر بوده که خواص فیزیکی شیر و فرآورده های آن را تحت تاثیر قرار می دهد. چربی شیر نشخوارکنندگان دارای اسیدهای چرب گوناگون است که عمدتا در اثر متابولیسم لیپیدهای خوراک در شکمبه به وجود می آیند و کمتر به طور مستقیم از خوراک به شیر وارد می شوند .

چربی شیر حاوی ۹۸-۹۵ درصد تری گلیسرید می باشد. در نشخوارکنندگان، قسمتی از اسیدهای چرب شیر در بافت پستان ساخته می شوند و قسمتی از پلاسما منشاء می گیرد. حدود ۵۰ درصد اسیدهای چرب شیر از لیپیدهای پلاسما منشاء می گیرند که حدود ۸۸ درصد از اسیدهای چرب پلاسما از خوراک و ۱۲ درصد باقیمانده نیز از اسیدهای چرب آزاد شده از بافت چربی مشتق می شوند.  .

 مقدار و ترکیب چربی شیر را می توان از راه تغییر در ترکیبات خوراک تحت تاثیر قرار داد . افزایش غلظت اسیدهای چرب غیر اشباع در جیره سبب کاهش سطح اسیدهای چرب اشباع و افزایش سطح اسیدهای چرب غیر اشباع در چربی شیر می شود . سوخت وساز اسیدهای چرب غیر اشباع توسط میکروارگانیسم ها در شکمبه موجب تولید اسیدهای چرب ترانس (اسید واکسینیک) و اسیدهای لینولئیک کونژوگه می شود که وارد شیر می شوند و برای سلامتی انسان بسیار مفید هستند.

.

https://www.aparat.com/v/c8yX7

منبع :

برگرفته از مقالات

1-Lashkari.S.(2024).Fat supplement for dairy cows during early lactation – potentials, challenges, and risks – a meta-analysis.

 2- Kadkhoday.A.(2022).Effects of fat sources and dietary C18:2 to C18:3 fatty acids ratio on growth performance, ruminal fermentation and some blood components of Holstein
calves